Dám nói "không"
Bí quyết bảo vệ
sức khỏe tinh thần

ĐỪNG LÀM VIỆC CHĂM CHỈ, HÃY LÀM VIỆC THÔNG MINH

Trong cuộc sống hiện đại, không ít người mỗi ngày đều chăm chỉ làm việc nhưng gần như không có thời gian dừng lại để suy nghĩ. Họ cứ làm những việc lặp đi lặp lại như một cái máy, cho đến khi tinh thần bị bào mòn và sức lực bị vắt kiệt.

Họ không thật sự biết mình là ai, mình muốn gì, điều gì khiến mình hạnh phúc, mà chỉ liên tục phản ứng với những điều xảy ra trước mắt.

Việc gấp hay không gấp, quan trọng hay không quan trọng, chỉ cần có việc xuất hiện là lập tức xử lý. Hết một ngày, một tháng, thậm chí một năm, thể chất và tinh thần đã mệt mỏi nhưng kết quả đạt được lại không tương xứng.

Vòng xoáy này cứ lặp lại cho đến một ngày chúng ta buộc phải dừng lại và tự hỏi:

Mục đích cuộc sống của tôi là gì?

Công việc tôi đang làm có khiến tôi có động lực thức dậy mỗi sáng không?

Tôi có thật sự hạnh phúc không?

— NHỮNG CÂU HỎI CẦN ĐƯỢC TRẢ LỜI

Nếu bạn đang sống mỗi ngày trong trạng thái như vậy, có lẽ điều cần làm không phải là cố gắng làm thêm nhiều việc hơn, mà là dừng lại để suy nghĩ và lựa chọn lại.

01. Đừng sống bằng cách phản ứng với mọi thứ

Điều quan trọng hiếm khi khẩn cấp, và điều khẩn cấp hiếm khi thực sự quan trọng.

— Dwight D. Eisenhower

Hãy dành một khoảng thời gian riêng để nghiêm túc suy nghĩ về bản thân, sự nghiệp và cuộc đời.

Bạn có thể tìm kiếm câu trả lời thông qua sách, chuyên gia, những người có kinh nghiệm hoặc đơn giản là dành thời gian phản tư và viết nhật ký.

Bởi nếu chúng ta không bao giờ dừng lại để suy nghĩ, rất dễ rơi vào trạng thái chỉ phản ứng với hoàn cảnh thay vì chủ động lựa chọn cuộc sống của mình.

Không phải việc gì xuất hiện cũng cần được giải quyết ngay.

Không phải lời nhờ vả nào cũng cần nhận lời.

Không phải cơ hội nào cũng phù hợp.

Và không phải việc khẩn cấp nào cũng quan trọng.

Muốn sống chủ động, trước tiên chúng ta cần biết mình đang đi đâu.

02. Xác định mình muốn trở thành ai

Một trong những câu hỏi quan trọng nhất không phải là:

Hôm nay tôi phải làm bao nhiêu việc?

— CÂU HỎI SAI

Mà là:

Bạn muốn mình trở thành một người có nhân cách như thế nào? Lối sống ra sao? Điều gì thực sự có ý nghĩa với bạn? Bạn muốn sử dụng thời gian, năng lượng và những năm tháng của mình cho điều gì?

Khi biết rõ phiên bản mình muốn trở thành, bạn mới có thể xây dựng lộ trình phù hợp.

Giống như chạy marathon, khi đã biết đích đến, bạn sẽ dễ dàng nhận ra điều gì trên đường đi là cần thiết và điều gì chỉ đang khiến mình lệch khỏi hướng ban đầu.

Khi một việc bất chợt xuất hiện, thay vì lập tức phản ứng, bạn có thể tự hỏi:

Việc này có phù hợp với hướng đi của mình không?

— BỘ LỌC TỰ NHIÊN

Nếu có, hãy xác định thời điểm phù hợp để thực hiện.

Nếu không, hãy học cách từ chối.

03. Phân biệt điều quan trọng và điều khẩn cấp

Một công cụ đơn giản giúp chúng ta phân loại công việc là Ma trận Eisenhower.

Ma trận chia công việc thành 4 nhóm:

Nếu mục tiêu dài hạn của bạn là trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, mỗi ngày vẫn có thể xuất hiện rất nhiều việc bất ngờ.

Nhưng thay vì để những việc đó chiếm toàn bộ thời gian, hãy phân loại:

Việc nào cần làm ngay? Việc nào có thể lên lịch? Việc nào có thể giao cho người khác? Việc nào tốt nhất nên loại bỏ?

Bên cạnh đó, bạn có thể tự hỏi:

Điều gì quan trọng nhất tôi có thể làm hôm nay, đến mức nếu làm được điều đó thì những việc khác trở nên ít quan trọng hơn và không cần thiết nữa?

— The ONE Thing, Gary Keller & Jay Papasan

Đây là câu hỏi nổi tiếng trong The ONE Thing của Gary Keller và Jay Papasan.

Khi mỗi ngày đều có một điều quan trọng để tập trung, chúng ta sẽ bớt bị cuốn vào những việc vụn vặt và sống chủ động hơn.

04. Hiểu bản thân để biết điều gì nên chọn

Bạn đã thật sự hiểu bản thân mình chưa?

Nếu câu trả lời thường xuyên là "Sao cũng được", rất có thể chất lượng cuộc sống của bạn cũng đang ở trong trạng thái mơ hồ.

Chỉ khi hiểu rõ bản thân, bạn mới có thể chủ động lựa chọn:

• Công việc nào nên làm.
• Công việc nào nên từ chối.
• Mối quan hệ nào nên vun đắp.
• Môi trường nào phù hợp.
• Điều gì nên dành thời gian học hỏi.
• Điều gì cần tránh xa.

Bạn không thể lựa chọn tốt nếu không biết điều gì thực sự tốt cho mình.

05. Kiểm soát "đầu vào" để tạo ra "đầu ra" tốt

Có câu nói:

You are what you eat.

— REMEMBER

Theo nghĩa rộng hơn, điều này không chỉ nói về thức ăn cho cơ thể mà còn có thể được nhìn dưới góc độ thức ăn cho tâm trí.

Mỗi ngày chúng ta đều đưa rất nhiều thứ vào bên trong mình:

Và những "đầu vào" đó dần ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ, hành động và tạo ra kết quả.

Kinh Thánh cũng nói:

Hễ ai gieo giống chi, lại gặt giống ấy.

— Ga-la-ti 6:7

Nếu đầu vào mỗi ngày chỉ toàn là nội dung giải trí tức thời, những thông tin tiêu cực hoặc những điều không giúp chúng ta trưởng thành, rất khó để đầu ra có thể trở thành những suy nghĩ, hành động và sản phẩm có giá trị cao.

Ngược lại, nếu chúng ta lựa chọn những "hạt giống" tốt:

• Sách chất lượng
• Người bạn đáng tin cậy
• Người thầy tốt
• Nội dung có giá trị
• Những suy nghĩ lành mạnh

thì chúng ta đang tạo ra một môi trường tốt để phát triển.

Vì vậy, quản trị cuộc sống không chỉ là quản trị thời gian.

Đó còn là quản trị những gì mình cho phép bước vào tâm trí và cuộc sống của mình.

06. Học cách nói "không" mà vẫn giữ gìn mối quan hệ

Khi đã biết điều gì quan trọng với mình, chúng ta sẽ phải học một kỹ năng rất cần thiết:

Biết nói "KHÔNG".

— KỸ NĂNG QUAN TRỌNG NHẤT

Nói "không" không có nghĩa là ích kỷ.

Nói "không" là biết mình có giới hạn về thời gian, năng lượng và khả năng, đồng thời biết bảo vệ những điều thật sự quan trọng.

Điểm quan trọng là:

Từ chối một việc không có nghĩa là từ chối một con người.

— RANH GIỚI LÀNH MẠNH

Khi từ chối, hãy cố gắng để đối phương cảm nhận được sự tôn trọng và thiện chí của bạn.

Một công thức đơn giản

Lắng nghe, đồng cảm → Nêu lý do ngắn gọn → Từ chối rõ ràng → Nếu có thể, đưa ra phương án thay thế

Khi được nhờ làm thêm việc

"Bạn làm giúp mình phần này luôn được không?"

❌ "Việc của bạn thì tự làm đi."

✓ "Mình muốn hỗ trợ bạn, nhưng hôm nay mình đã có khá nhiều việc cần hoàn thành. Nếu cần, mình có thể xem giúp bạn sau khi mình xong phần này."

Khi chưa muốn nhận lời ngay

"Cuối tuần này tham gia cùng mình nhé?"

❌ "Chắc chắn không đi đâu."

✓ "Mình chưa chắc sắp xếp được lịch cuối tuần này. Để mình kiểm tra lại rồi báo bạn nhé."

Khi người thân muốn mình làm theo ý họ

"Con nên làm công việc này đi, ổn định hơn."

❌ "Con lớn rồi, mẹ đừng quyết định thay con."

✓ "Con biết mẹ lo cho con và muốn con có một công việc ổn định. Con rất trân trọng điều đó. Nhưng con muốn cân nhắc thêm và lựa chọn điều phù hợp với mình."

Khi được mời tham gia một việc chung

"Mọi người đăng ký tham gia chương trình này nhé!"

❌ "Mình không thích nên không tham gia."

✓ "Cảm ơn mọi người đã rủ mình. Lần này mình xin phép không tham gia vì mình đã có kế hoạch khác. Chúc mọi người có một chương trình thật vui nhé!"

Một lời từ chối tốt không cần phải giải thích dài. Điều quan trọng là rõ ràng, chân thành và tôn trọng.

Nếu có thể, bạn cũng có thể giúp người nhờ tìm một phương án khác, cung cấp thông tin hữu ích hoặc hỗ trợ một phần nhỏ phù hợp với khả năng của mình.

Như vậy, bạn vừa giữ được ranh giới của bản thân, vừa thể hiện sự quan tâm đến người khác.

07. Tổng kết: Chủ động lựa chọn cuộc sống của mình

Tối ưu hóa cuộc sống không có nghĩa là biến bản thân thành một cỗ máy làm việc hiệu suất cao.

Mục tiêu cuối cùng không phải là làm được nhiều việc nhất, mà là dành thời gian và năng lượng cho những điều thật sự có ý nghĩa.

Hãy bắt đầu từ những câu hỏi đơn giản:

Khi biết mình muốn đi đâu, bạn sẽ dễ dàng lựa chọn con đường.

Khi biết điều gì quan trọng, bạn sẽ biết điều gì cần ưu tiên.

Khi hiểu bản thân, bạn sẽ biết điều gì nên nhận và điều gì nên từ chối.

Và khi biết nói "KHÔNG" với những điều không phù hợp, bạn sẽ có thêm thời gian và năng lượng để nói "CÓ" với những điều mang đến sức mạnh, sự bình an và ý nghĩa cho cuộc sống.

Hy vọng những chia sẻ này có thể giúp bạn có thêm một chút thời gian để dừng lại, suy nghĩ và lựa chọn lại cách mình đang sống.

Nếu bạn quan tâm đến việc rèn luyện nội tâm, phát triển bản thân và xây dựng một đời sống bình an hơn, bạn có thể tham gia các buổi offline rèn luyện nội tâm hoặc offline móc len mini cùng chúng mình để kết nối và đồng hành với nhau trên hành trình này. Cảm ơn bạn đã đọc đến đây, chúc bạn một ngày vui vẻ và hạnh phúc.